Denk je aan zelfdoding?
Heb je nu hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding?

Suïcidepreventie jongvolwassenen: wat kunt u doen?

Het aantal suïcides onder jongeren en jongvolwassenen neemt toe. Op dit moment verliezen we per maand gemiddeld een klaslokaal aan jongeren en jongvolwassenen door zelfdoding. Het is zelfs de nummer één doodsoorzaak onder hen. De cijfers zijn zeer zorgwekkend, met name onder jongvolwassenen, en vragen om meer inspanningen om deze trend te keren.

Alleen samen kunnen we het aantal suïcides onder jongvolwassenen terugdringen. Daarom roepen we iedereen op om mee te helpen. Er zijn gelukkig al veel goede initiatieven die werken. Maar het bereik kan groter. Op deze pagina hebben we veel initiatieven gebundeld en kunt u eenvoudig aansluiten.

Zo dringen we het aantal suïcides onder jongvolwassenen terug

Onze aanpak is gebaseerd op drie uitgangspunten:

  1. Suïcidepreventie zit in alle haarvaten van de maatschappij. Iedereen kan meehelpen. Denk aan de docent, gemeenteambtenaar, voetbaltrainer, huisarts, werkgever en goede vriend.
  2. We benutten optimaal wat er al is, zodat organisaties het wiel niet zelf hoeven uit te vinden. Er zijn veel goede initiatieven die werken, maar nog niet overal ingezet worden. Samen kunnen we het bereik vergroten.
  3. We zetten ons samen met jongvolwassenen in voor de jongvolwassenen.

De vier veranderdoelen

Ons uiteindelijke doel is het aantal suïcides en suïcidepogingen onder jongvolwassenen in Nederland terug te dringen. Om deze ambitie te realiseren, werken we met vier veranderdoelen, die rechts in de trechter te zien zijn: 

  1. Brede mentale weerbaarheid versterken
  2. Durven en leren praten over mentale problemen en suïcidale gedachten
  3. Bij risicogroepen doorvragen en helpen hulp te zoeken bij suïcidaliteit
  4. Effectieve zorg bieden bij suïcidaliteit

 

Het eerste doel ‘brede mentale weerbaarheid versterken’ richt zich op alle jongvolwassenen. De andere doelen richten zich op een steeds specifiekere doelgroep. Zo richt het vierde doel ‘effectieve zorg bieden bij suïcidaliteit’ zich op de groep jongvolwassenen die zorg nodig hebben. Aan de eerste drie veranderdoelen kan iedere organisatie bijdragen, aan het laatste veranderdoel alleen organisaties in de zorg. 

Lees meer over de kenmerken van jongvolwassenen die zijn overleden door suïcide of jongvolwassenen met suïcidale gedachten.

Helpt u mee?

Helpt u of uw organisatie ook mee om suïcide onder jongvolwassenen terug te dringen? Bekijk in onderstaand overzicht welke initiatieven er zijn en waar u bij aan kunt sluiten. Alle initiatieven helpen om het uiteindelijke doel te bereiken.

Hoe werkt het overzicht?

  1. In de bovenste rij van de tabel staan de veranderdoelen. Hoe meer naar links in het overzicht, hoe universeler de preventie. Hoe meer naar rechts, hoe specifieker de preventie. De eerste drie veranderdoelen zijn geschikt voor iedere organisatie. Het laatste veranderdoel is alleen geschikt voor organisaties in de zorg. 
  2. Onder de veranderdoelen staan de subdoelen. Als u op een subdoel gaat staan, verschijnen de bijbehorende initiatieven en leest u hoe u kunt bijdragen.
  3. Heeft u een initiatief gevonden waar u zich bij wilt aansluiten? Deel het met ons via samenmindersuicide@113.nl en vorm een voorbeeld voor andere organisaties!

 

Mist u een initiatief? Laat het ons weten door contact op te nemen met samenmindersuicide@113.nl

 

* Makkelijk toepasbare training

Zoekt u specifiek informatie & inspiratie rond studentenwelzijn in het onderwijs? Kijk dan ook in de landelijke kennisbank studentenwelzijn. Daarmee werkt u indirect ook aan suïcidepreventie.

Deze organisaties doen al mee:

  • Het lokale actienetwerk suïcidepreventie Arnhem is een campagne gestart voor jongeren en hun omgeving, met als doel te praten over zelfdoding. Het materiaal is ontwikkeld in samenwerking met jongeren. De hoofdpersoon is de 28-jarige Daisy. Zij heeft een poging gedaan toen ze 23 jaar was en helpt nu andere jongeren. Een aantal scholen is met suïcidepreventie aan de slag gegaan, omdat ze merken dat de thematiek leeft onder hun leerlingen/studenten en personeel. 
  • Universiteit Maastricht heeft een document suïcidepreventie voor haar medewerkers opgezet. Daarin staan o.a. actiepunten bij het regelen van hulp voor en tips en tools bij het praten met een persoon met suïcidaliteit. Daarnaast worden jaarlijks Gatekeepertrainingen Suïcidepreventie aangeboden aan medewerkers, tutoren en mentoren. Als pilot bieden ze deze training ook aan bestuursleden van studie- en studentenverenigingen aan. 
  • Slachtofferhulp Nederland is actief bezig met suïcidepreventie bij jongeren en jongvolwassenen door het opnemen van de VraagMaar online training suicidepreventie (jongeren) in het kennisdossier ‘Jongeren’, de leergang ‘Nabestaanden en suïcide’ en de leerroute ‘In gesprek met jongeren’. Daarnaast werkt Slachtofferhulp Nederland aan de toegankelijkheid van de dienstverlening aan deze groep, zodat bij meer jongeren aan suïcidepreventie kan worden gedaan.  
  • Medewerkers en stagiaires van Bèta Ritme begeleiden studenten die een technische opleiding volgen aan de Fontys Hogeschool op het gebied van welzijn. Inclusief aandacht voor suïcidepreventie, mede door een recente poging tot zelfdoding van een hen bekende jongvolwassene. Denk aan deelname aan ‘Walk into the Light’ en het volgen van de Gatekeepertraining.
  • Stichting Join Us pakt eenzaamheid onder jongeren en jongvolwassenen aan. Door ze (fysiek en online) samen te brengen en te helpen sociaal sterker te worden. Zij zijn naar aanleiding van de hoge cijfers zelfdodingen onder jongeren en jongvolwassenen gestart met de opname van suïcidepreventie in hun programma en beleid. Suïcidepreventie is nu een vast onderdeel van hun bijscholing, als verdieping op de scholing over eenzaamheid. Iedereen die binnen Join Us een sleutelrol vervult, heeft inmiddels de Gatekeepertraining van 113 gevolgd.
  • Universiteit Leiden doet mee met de 1K Z1E J3-campagne en heeft een gespreksbankje geplaatst. Lees hier het hele artikel.

Cijfers en achtergrondinformatie: steeds meer jongvolwassenen overlijden door suïcide

De Commissie Actuele Nederlandse Suïcideregistratie (CANS) constateerde zowel in 2021 als in 2022 dat de incidentie van suïcide onder jongeren tot 30 jaar hoger lag dan in voorgaande jaren. Onder deze doelgroep neemt het aantal suïcides al jarenlang toe, maar in de afgelopen twee jaar was er een sterkere toename. Nadere bestudering van de cijfers laat zien dat het om jongvolwassenen (20-30 jaar) gaat, met name jongvolwassen mannen. 

Als vervolg op dit onderzoek heeft Stichting 113 Zelfmoordpreventie een verdiepend onderzoek uitgevoerd naar suïcidaliteit onder jongvolwassenen. 

Lees hieronder meer over dit onderzoek, raadpleeg de factsheet en de flyer of kijk naar het webinar. 

Verdiepend onderzoek

In 2023 heeft 113 Zelfmoordpreventie een verdiepend onderzoek uitgevoerd naar suïcidaliteit onder jongvolwassenen. De aanbevelingen luiden als volgt:

1. Praat met jongvolwassenen over hoe zij zich voelen en bied hen laagdrempelige hulp 

2. Informeer jongvolwassenen over hulpmogelijkheden bij suïcidaal gedrag en sluit professionele hulpverlening beter aan bij de behoeften 

3. Verbeter de mentale weerbaarheid en bied perspectief en zingeving 

4. Vergroot de sociale media wijsheid en gebruik sociale media voor de verspreiding van suïcidepreventie initiatieven.

Lees hier de rapportage 

Lees hier de flyer met aanbevelingen

Factsheet

De factsheet is opgesteld door 113 Zelfmoordpreventie en gepubliceerd in november 2023. Hierin staan de aantallen en kenmerken van jongvolwassenen overleden door zelfdoding, prevalentie van suïcidale gedachten onder jongvolwassenen en hun behoeften voor hulp en ondersteuning.  

Aantal zelfdodingen onder jongvolwassenen in de afgelopen 20 jaar  

Grafiek: Zelfdodingen tussen 2000 en 2022 in Nederland onder jongvolwassenen tussen 20-30 jaar relatief per 100.000. Bron: CBS/Statline, 2023. 

Kenmerken van jongvolwassenen overleden aan zelfdoding

In 2021 en 2022 overleden er in totaal 478 jongvolwassenen aan zelfdoding. Daarmee is het doodsoorzaak nummer 1. Het merendeel was man (70%). Hieronder zijn een aantal andere kenmerken te zien van deze jongvolwassenen. Bron: CBS microdata.  

* Dit betreft percentages van jongvolwassenen die tussen 2002 en 2022 geregistreerd hebben gestaan bij een opleiding (n=444).

** Dit betreft het percentage van jongvolwassenen overleden aan suïcide in 2022.

Gedachten aan zelfdoding

In september 2023 gaf ruim 1 op de 6 jongeren en jongvolwassenen tussen de 12-25 jaar (17%) aan serieuze gedachten aan zelfdoding te hebben. Dit is een verdubbeling van twee jaar geleden. Bron: RIVM, 2023. 

Bekijk hier de volledige factsheet 

Spoedonderzoek

De afdeling onderzoek van 113 Zelfmoordpreventie heeft in 2022 een spoedonderzoek verricht naar de kenmerken van jongvolwassenen (20 tot 30 jaar) die recent (2021-2022) om het leven zijn gekomen door suïcide en jongvolwassenen die kampen met suïcidale gedachten. De resultaten zijn hieronder samengevat. 

Kenmerken van jongvolwassenen met actuele suïcidale gedachten

factsheet

Bekijk hier het webinar

Lees meer

Netwerkbijeenkomst 8 juni 2023 met toespraak van Staatssecretaris Maarten van Ooijen

Op 8 juni vond er een bijeenkomst plaats met verschillende organisaties die contact hebben met jongvolwassenen. Het doel van deze bijeenkomst was om gezamenlijk de problematiek en mogelijke oplossingen te bespreken. Het hoofddoel was om ervoor te zorgen dat het suïcidecijfer onder jongvolwassenen wordt verlaagd, waarbij elke organisatie acties zou ondernemen om dit te bereiken. Staatssecretaris Maarten van Ooijen sprak de deelnemers toe via een videoboodschap en benadrukte het belang van gezamenlijke inzet en actie van alle betrokkenen.

Meedoen aan publiekscampagnes gericht op algemene mentale thema's, zoals eenzaamheid, geldzorgen, prestatiedruk

U kunt bijdragen door campagnes gericht op jongvolwassenen te verspreiden, bekend te maken of aan te sluiten. Enkele campagnes zijn:

Inzetten van e-learning en online training in gesprek met jongeren/jongvolwassenen*

In de gratis online VraagMaar-training leren deelnemers hoe ze het gesprek met een jongere kunnen voeren over gedachten aan zelfdoding en daarmee mogelijk iemand kunnen helpen. U kunt bijdragen door de training te volgen en te verspreiden. Bijvoorbeeld door ouders van jongvolwassenen en anderen die in contact komen met jongvolwassenen te vragen de training te volgen. 

Voor onderwijsprofessionals, sociaal werkers, etc. die werken met jongeren tussen ongeveer 11 en 18 jaar en ook aandacht willen besteden aan seksuele en genderdiversiteit, is er de e-learning Weet jij hoe het ècht gaat met de jongeren in jouw dagelijkse werk? Uit onderzoek blijkt dat namelijk LHBTI-jongeren veel vaker kampen met depressie dan hun heteroseksuele en cisgender leeftijdsgenoten. 

Inzetten van de leidraad: suïcidepreventie jongeren, een netwerkbrede werkwijze in het gehele zorgdomein

Als zorgorganisatie kunt u bijdragen door de ‘leidraad suïcidepreventie jongeren, een netwerkbrede werkwijze’ te implementeren (zowel geldig voor 18- als 18+). U kunt onder andere:
  • Alle professionals een suïcidepreventie training laten volgen en voldoende tijd geven voor reflectie
  • Samen met alle cliënten die kampen met suïcidaliteit een GEZAMENLIJK signaleringsplan en veiligheidsplan maken
  • Naasten actief betrekken
  • In domeinoverstijgende netwerken samenwerken
  • Bij alle cliënten suïcidaliteit inventariseren

Behandeling richten op zowel de suïcidaliteit als de onderliggende problematiek. Bij de leidraad zijn handreikingen verschenen over:

Inzetten van universele preventielessen

U kunt bijdragen door als school, gemeente of (sport)organisatie algemene preventielessen te geven aan jongeren. Enkele organisaties die dit aanbieden zijn:

  • Het lespakket Je Brein de Baas is een lespakket voor jongeren van 11 t/m 19 jaar in het voortgezet onderwijs. En gaat over Stress onder controle, Makkelijker Leren en Gelukkig in de groep.
  • YETS zet basketbal in om kwetsbare jongeren van 12 t/m 18 jaar te begeleiden naar een positieve rol in hun gemeenschap. Via drie pijlers: sport, onderwijs en sociale integratie. Om maatschappelijke uitval te voorkomen.
  • De leesinterventie Lief, Liever, Liefst bestaat uit een kant-en-klaar lespakket voor tweede- en derdeklassers van het voortgezet onderwijs. Het pakket zet leerlingen aan het denken over seksuele- en genderdiversiteit, past binnen het vak Nederlands en voldoet aan de kerndoelen ervan.
  • Braive@School geeft universele lessen op scholen over mentale gezondheid. Ook delen zij lessen op instagram
  • Onbesproken heeft diverse podcasts over mentale gezondheid
  • De online grip op je dip cursus biedt handvatten om uit een dip te komen
  • Een programma over sociale media vanuit Kikid
  • Het Trimbosinstituut biedt een overzicht van beschikbare interventies en de effectiviteit. Dit overzicht komt wel uit 2016, waardoor deze niet geheel volledig is. Zie bladzijde 10 en 11
  • Op de site van Gezonde School kunt u interventies selecteren over welbevinden voor jongeren op diverse schooltypes.
  • Het programma ‘Bovenkamer van museum van de geest’ leert jongeren inzicht te krijgen in hun gedachtenpatronen en gevoelens middels digitale games.
  • Het Rots en Water programma richt zich op leerlingen van 9 tot en met 18 jaar op diverse schooltypes. De methode gaat om het bevorderen van een positieve ontwikkeling van sociale en emotionele competenties. Het doel is dat leerlingen zichzelf leren kennen en leren omgaan met de ander op een positieve manier.
  • Strijkplank poëzie nodigt jonge mannen uit om te praten over hun gevoelens. Ze doen dat via voorstellingen en hebben een boek geschreven.
  • De taboedoorbrekende voorstelling ‘Hee, ben je oké?’ voor 16+ gaat over depressie. Aansluitend praat de artiest met jongeren na over hun mentale gezondheid. Samen met een lokale welzijnsorganisatie.     

Meedoen aan publiekscampagnes gericht op het doorbreken van het taboe om te praten over zelfdoding

U kunt bijdragen door deze campagnes te verspreiden, bekend te maken of aan te sluiten:

Inzetten van Gatekeepertraining in de organisatie*

U kunt bijdragen door zoveel mogelijk mensen in uw organisatie die contact hebben met jongvolwassenen op te leiden als gatekeeper. Bekijk het trainingsaanbod voor gatekeepers van 113 Zelfmoordpreventie.

Inzetten van overbrugging van wachttijd

Als iemand met suïcidale gedachten aanklopt voor hulpverlening is er vaak een wachttijd voor de behandeling kan beginnen. Maar het risico van wachten en niets doen is groot.  Als gemeente kunt u helpen de wachttijd te overbruggen door een contract sluiten met de Eigen Kracht Centrale en dit bekend te maken bij zorgprofessionals. De Eigen Kracht Centrale helpt mensen in moeilijke situaties om de eigen regie te pakken door met hun netwerk een plan te maken.

Jongvolwassenen kunnen ook gewezen worden op de WachtVerzachter. Dat is een organisatie die zich inzet voor mensen die in afwachting zijn van psychische hulp. Tot nu toe in Dronten, Utrecht en Lelystad (17+ jaar) en in Kampen en Eindhoven (18- jaar). Zij worden direct gekoppeld aan een ervaringsdeskundige die hun situatie (h)erkent. Jongvolwassenen kunnen meteen aan de slag in een veilige omgeving waarin niets hoeft en alles mag. Daarnaast worden er diverse activiteiten georganiseerd gericht op ontmoeting, ontspanning en verdieping. 

Vergroten van veiligheid op sociale media

U kunt bijdragen door meer awareness te creëren over de voor- en nadelen van sociale media.

Inzetten van universele preventielessen door peers

Doen van verder onderzoek gericht op het identificeren van de risicogroepen

U kunt bijdragen door zich bewust te zijn van de risicofactoren en extra alert te zijn bij de jongeren en jongvolwassenen die binnen de risicogroep vallen. Welke onderzoeken zijn relevant?

Aansluiten bij de communicatiemiddelen van de doelgroep

Als zorginstelling kunt u bijdragen door aan te sluiten bij de communicatiemiddelen van de doelgroep. Maak bijvoorbeeld gebruik van:

Vergroten van vindbaarheid laagdrempelige (online) organisaties

U kunt bijdragen door laagdrempelige organisaties bekend te maken bij jongvolwassen en initiatieven in de regio op te zetten of te ondersteunen.

  • Brainwiki en jongerenhulp online geven een overzicht van laagdrempelige online organisaties, gericht op diverse problemen
  • De inloopalliantie is een samenwerkingsverband van diverse organisaties die een landelijke dekking willen organiseren met laagdrempelige inloopmogelijkheden waar jongeren hun mentale gezondheid kunnen versterken
  • Laagdrempelige contactpunten kunnen ook gericht zijn op alle jongvolwassenen, zoals bijvoorbeeld Campus Uden, of specifiek op jongvolwassenen met suïcidaliteit, zoals bijvoorbeeld Letztalk.Online.
  • Wilt u weten welke initiatieven er in uw gemeente zijn? Neem dan contact op met het wijkteam in uw gemeente

Hulp inkopen en beschikbaar stellen

Als (grote) werkgeversorganisatie kunt u afspraken maken met instanties die laagdrempelige toegang tot psychologen geven. Wanneer een jongvolwassen medewerker mentale problemen ervaart, kan deze laagdrempelige zorg mogelijk voldoende zijn of de wachtlijstperiode tot de reguliere zorg overbruggen. Het kan gaan om specifieke trainingen, zoals examentraining, of individuele begeleiding.

Versterken en verspreiden van hoopgevende verhalen via (sociale) media

Houd Moed is een online platform voor iedereen die te maken heeft (gehad) met zelfdoding. Het platform publiceert hoopvolle verhalen van mensen die ooit kampte met suïcidaliteit. U kunt bijdragen door Houd Moed te verspreiden onder jongvolwassenen.

Kent u jongvolwassenen die nabestaanden zijn van zelfdoding?

Dan kunt u hen wijzen naar www.stilgeweest.nl of www.toenwashetstil.nl. Deze websites bieden informatie en verhalen van jongeren en volwassenen die lotgenoten zijn. Ze behandelen rouw na zelfdoding, zodat nabestaanden zich minder alleen voelen. Uiteindelijk heeft dit een (bewezen) preventieve werking op verdere zelfdodingen.

Bieden van handvatten aan onderwijsinstellingen voor beleid rond suïcidepreventie

Als onderwijsinstelling kunt u bijdragen door te zorgen dat er een suïcidepreventie- en postventieprotocol is. Bekijk de materialen die specifiek zijn ontwikkeld om onderwijsinstellingen hierin te ondersteunen.

Inzetten van selectieve preventieprogramma's

Ook kunt u als school bijdragen door een van onderstaande programma’s te implementeren. Sommige programma’s zijn eenvoudiger te implementeren dan anderen. Zo vraagt STORM meer tijd, maar u kunt wel alvast starten met een aantal onderdelen van het programma.

  • STORM is een wetenschappelijk onderbouwde, preventieve aanpak die tot doel heeft een depressie of suïcide bij jongeren vóór te zijn 
  • Geestkracht is gericht op het ondersteunen van jongeren met een psychische kwetsbaarheid
  • MAZL van NCJ richt zich op de jongeren die frequent verzuimen op het MBO

Verwijzen naar website voor jonge nabestaanden van zelfdoding

U kunt bijdragen door het gesprek aan te blijven gaan met jongvolwassenen die iemand hebben verloren aan zelfdoding. U kunt ze onder andere verwijzen naar de website Stilgeweest, gericht op jonge nabestaanden van zelfdoding

Download het workshopmateriaal

Download het workshopmateriaal

Download het workshopmateriaal

wie ben jij?