Denk je aan zelfdoding?
Heb je nu hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding?

Programma en praktische informatie

De conferentie vindt plaats in de Mauritskazerne in Ede en heeft een divers programma: plenaire sessies, workshops en genoeg tijd om te netwerken en nieuwe mensen te leren kennen. 

De workshops worden aangeboden in twee rondes tussen 13:45-15:30 uur. Er is een ruime keus aan onderwerpen op het gebied van suïcide(preventie). Je wordt zoveel mogelijk ingedeeld op basis van je doorgegeven voorkeur. 

Praktische informatie 
Datum: Donderdag 12 september 2024 

Tijd: 13:00-17:30 uur 

Locatie: Mauritskazerne, nabij station Ede-Wageningen 

De Mauritskazerne ligt op 2 minuten lopen van intercitystation Ede-Wageningen. Ook met de auto is de Kazerne goed te bereiken: je bent er vanaf de snelweg A12 binnen 10 minuten. Er is ruim voldoende parkeermogelijkheid. 

Programma
12.30 –13.00
Ontvangst
Binnenkomst, registratie, kennismaken.
13.00 –13.45
Samen werken aan Minder Suïcide (plenair)
Met medewerking van Meike Bartels Hoogleraar Genetics & Wellbeing, Biologisch Psycholoog, mogelijk de nieuwe staatssecretaris en Tessa Gabriëls.
13.45 –13.50
Pauze
13.50 –14.35
Workshop ronde 1
De verschillende opties staan hieronder.
14.35 –14.40
Pauze
14.40 –15.25
Workshop ronde 2
De verschillende opties staan hieronder.
15.35 –17.00
Netwerkfestival
Lees hieronder meer over het netwerkfestival.
17.00 –17.05
Een terug- en vooruitblik
Door een ervaringsdeskundige.
17.05 – 17.45
Napraten
Met een glas en een snack!

Workshops

Workshop 1: Alleen ga je (soms) sneller, samen kom je verder (ggz)

Een suïcide(poging) van een cliënt maakt veel indruk op ggz-professionals. Om de kwaliteit van zorg voor cliënten met suïcidaliteit te verbeteren en professionals houvast te bieden in het omgaan met suïcidaliteit, hebben 10 ggz-instellingen de handen ineengeslagen om steeds beter te worden in het werken volgens de richtlijn. In deze workshop laten we zien hoe we gezamenlijk werken aan suïcidepreventie in de ggz, waaronder door implementatie van de Toolkit Suïcidepreventie en ontwikkelen van een werkwijze om te leren van suïcides. Zeker óók interessant voor in ggz-geïnteresseerde organisaties!  

Een workshop in samenwerking met het Suïcide Preventie Actienetwerk GGZ (SUPRANET GGZ), Jan Berndsen en Marjolein Veerbeek 


Workshop 2:
Van papier naar praktijk! Over Samenwerking in het jeugddomein 

Deze workshop neemt deelnemers mee in de wereld van mogelijkheden om de leidraad ‘suïcidepreventie bij jongeren, een netwerkbrede werkwijze’ in te voeren. Handvatten, tips en een stappenplan komen langs en een uitwisseling tussen deelnemers staat centraal. Alles is gericht om een netwerkaanpak in regio’s en gemeenten in de praktijk handen en voeten te geven, waarbij Utrecht de toon zet! 

Een workshop in samenwerking met Utrechtse organisaties in het jeugddomein, Jacquelijne Schraven, Ruthie Werner en Henriëtta van Ommen 


Workshop 3: Stigma’s verminderen rond suÏcidepreventie in het ziekenhuis. Bevraag de experts!

Wat wil je altijd al weten over suïcidepreventie in het ziekenhuis? En hoe werk je met het ziekenhuis samen? Pak je kans en vraag het de experts in deze workshop: Spoedeisende Hulp-arts David Baden uit het Diakonessenhuis (en tevens voorzitter van de NVSHA) en psychiater Kinke Lommerse uit Haaglanden MC (en tevens onderzoeker bij 113). Na een inleiding over het 113 Netwerk Ziekenhuizen, bevragen zij elkaar en geven antwoord op vragen van jou en anderen. 

Een workshop in samenwerking met Kinke Lommerse (Haaglanden MC), David Baden (Diakonessenhuis/voorzitter NVSHA en Marieke Wiebing 

Workshop 4: Invoeren van meerjaren suïcidepreventiebeleid in een onderwijsorganisatie. Wat kom je allemaal tegen?  

Wat zijn de obstakels en waar liggen kansen voor het oprapen binnen het onderwijs? Hoe zet je goede intenties om in structurele aandacht in een organisatie waarvan al zoveel wordt gevraagd? Hoe borg je dergelijke aandacht, want ligt suïcidepreventie niet te ver van mijn bed? Van achter de tekentafel is alles goed te bedenken, maar hoe betrek je daarbij de werkvloer – en hoe normaliseer je laagdrempelige aandacht? Kortom, hoe organiseer je suïcidepreventiebeleid binnen én met het onderwijs? 

 Een workshop in samenwerking met Elly van Laar (Universiteit Leiden) en Evelien van Goor 

Workshop 5: Gemeenten aan het woord over hun gemeentelijke aanpak suïcidepreventie  

De Wet integrale suïcidepreventie is in het voorjaar van 2024 aangenomen door het Parlement en geeft de lokale overheid daarbij een belangrijke rol. Nu al voeren er zo’n vijftig gemeenten een actief suïcidepreventiebeleid. Wat zijn hun ervaringen? Wat werkt wel en wat werkt niet bij het opzetten van een lokaal actienetwerk suïcidepreventie.  

Ronde 1 is een workshop in samenwerking met het actieleernetwerk Zaanstreek-Waterland en ronde 2 in samenwerking met het actieleernetwerk Midden-Limburg en Sanne Leenen 


Workshop 6: Preventie van zelfdoding start bij de eerste onbetaalde rekening 

Een op de vier suïcides is geworteld in schuldenproblematiek. Dit percentage is te hoog en moet lager. Dit vraagt enerzijds inspanningen vanuit Den Haag om meer burgers te voorzien van een bestaanszeker bestaan. Anderzijds vraagt het ook om de structurele inzet van zelfmoordpreventie in het sociaal domein. In deze workshop leer je meer over het belang van zelfmoordpreventie rondom schuldenproblematiek en de wijze waarop partijen zoals UWV daar structureel invulling aan geven. Tegelijkertijd word je ook actief uitgenodigd om mee te denken hoe in je eigen organisatie te werken aan suïcidepreventie in relatie tot schulden én het project verder te brengen. In de workshop worden drie belangrijke opgaven behandeld en word je uitgenodigd 113 verder te brengen in haar denken en uitvoering. Deze workshop is dus nadrukkelijk ook bedoeld voor mensen die niet actief zijn in het sociaal domein maar zelfmoordpreventie rondom schulden wel een warm hart toedragen. 

Een workshop in samenwerking met Nadja Jungmann (Social Force), Esther Dellebeke (UWV) en Tobias van Dijk 

Workshop 7: Suïcidaliteit bij ouderen 

In deze sessie wordt aandacht besteedt aan suïcidepreventie bij ouderen. Wetenschappers delen hun inzichten over hoe suïcidaliteit bij ouderen zich uit, en wat hier vanuit het oogpunt van preventie mee kan worden gedaan. 

Een workshop in samenwerking met wetenschapper Eric van Exel en Nikki van Eijk 

Workshop 8: Suïcidepreventie, euthanasie en voltooid leven: één medaille, drie zijden 

Niet iedereen met een doodswens, is suïcidaal. Wanneer bestempelen we een doodswens als “suïcidaal”? En wat kunnen we doen voor mensen die een andersoortige doodswens hebben? In deze workshop onderzoeken we hoe verschillende soorten doodswensen naast elkaar kunnen bestaan, en wat dit betekent voor suïcidepreventie.  

Een workshop in samenwerking met het Expertisecentrum Euthanasie en Lizanne Schweren 

Workshop 9: Suïcidepreventie en leiderschap. Chefsache? 

Naar idee van het TV-programma De achterkant van het gelijk voeren een aantal leiders/bestuurders onder leiding van Patrick Lodiers op Socratische wijze een open gesprek over ethische dilemma’s en suïcidepreventie. Wat wordt er zoal van verwacht van bestuurders? Lonely at the top? Of valt dat mee? Wat zijn do’s? En wat zijn dont’s?  

Een workshop in samenwerking met bestuurders uit verschillende sectoren, Patrick Lodiers en Monique Kavelaars 

Workshop 10: Denk mee over de toekomst van suïcidepreventie in Nederland! 

Loop je al een tijdje rond met ideeën over hoe suïcidepreventie in de komende jaren verder kan ontwikkelen? Tijdens deze workshop pak je de kans jouw zienswijze te delen. Die houden we tegen het licht. Wat kan je verder verwachten? Samen inventariseren we veranderdoelstellingen; verkennen we de gewenste situatie en werkwijze, de mate van bereidheid daar de schouders onder te zetten, kijken we naar uiteenlopende of tegenstrijdige belangen, bevorderende en belemmerende factoren bij de implementatie van de Wet Integrale suïcidepreventie. Maar we kijken ook verder dan deze neus lang is… Want de wet regelt niet alles, er gebeurt – gelukkig – nog meer. Ook dat verdient vervolg, dus kijken we ook daar naar! 

Een workshop met Vicky Verschoor en anderen

Workshop 11: Now IS The Right Time! Praten over suïcides 

De Oostenrijkse maar in Nederland wonende fotograaf Peter Pflügler in ‘Now Is NOT The Right Time’ neemt je mee door het labyrint van een familiegeheim. De zelfdodingspoging van zijn vader werd twintig jaar lang verzwegen. En toch heeft hij het op de een of andere manier altijd geweten. Now IS The Right Time om te praten over zelfdoding door mannen van middelbare leeftijd en het taboe te doorbreken. Met fotografie en tekst wil hij het ongeziene, het onbekende en het verborgene doen herleven. Een interactieve workshopsessie in het doorbreken van het taboe op praten over suïcidaliteit bij mannen en de daarmee samenhangende transgenerationele problematiek.  

Een workshop in samenwerking met Peter Pflüger en Mirjam van Driel 

Netwerkfestival

Informatief netwerken. Dat staat centraal tijdens deze markt. Een verrassend ruim aanbod van informatiepunten met tal van invalshoeken rondom suïcidepreventie biedt mogelijkheden om op inhoud met elkaar het gesprek te voeren en elkaar (beter) te leren kennen. Afgewisseld met bijvoorbeeld een korte TedTalk en de uitreiking van de Jan Mokkerstormprijs voor aanstormend onderzoekerstalent.   

Een greep uit de informatiepunten, aanwezig zijn onder meer: STORM; de Coalitie Nabestaanden; het Suicidepreventiecentrum, informatie over de adviesnota ervaringsdeskundigen, lotgenotengroepen; samenwerken met naasten, wat leren we van pogingen?;  goede nazorg en monitoring – sumona; verschillende lokale actieleernetwerken; fysieke veiligheid; training alertheid en signaleren schulden; kennisdeling over wet en rol gemeenten; nieuwe richtlijn ggz; wat kan je doen met en voor jongvolwassenen; social media en suïcidepreventie; wat is de rol van werkgevers bij suïcidepreventie?; artificial intelligence en suïcidepreventie; resultaten van uiteenlopende onderzoeken rondom suïcidepreventie; suïcidepreventie in het buitenland; trainingen; LHBTQI+; aanpakken in het onderwijs, en nog meer…  

Wereld Suïcide Preventie Week 

In de week van 9 tot 15 september 2024 vindt de Wereld Suïcide Preventie Week plaats. Deze week is vooral bedoeld om het aantal mensen en organisaties te vergroten dat een actieve rol wil oppakken om zo samen te werken aan suïcidepreventie. Want suïcidepreventie is alleen effectief als alle organisaties tot in de haarvaten van onze samenleving ogen en oren openhouden en weten wat te doen. Want werkelijk iedereen kan een steentje bijdragen. Wilt u meedoen aan de Wereld Suïcide Preventie Week? Mail dan naar info@113.nl.  

Vergroten van veiligheid op sociale media

U kunt bijdragen door meer awareness te creëren over de voor- en nadelen van sociale media.

Integraal werken aan welbevinden in het onderwijs

Kinderen en jongeren ontwikkelen zich het best als het goed met ze gaat. Als ze lekker in hun vel zitten, zichzelf kunnen zijn en gezond en veilig opgroeien in een kansrijke omgeving. Vanuit het onderwijs werken aan welbevinden doe je samen met leerlingen, ouders, professionals in en rond het onderwijs en beleidsmakers. En met een schoolbrede inzet: op alle lagen in en om de school en met verschillende acties en interventies die op elkaar aansluiten.

Meer weten?

Bekijk dan de website van Welbevinden op School, het landelijke kennis- en ondersteuningsprogramma van Pharos en het Trimbos-instituut. Welbevinden op School is er voor professionals in onderwijs, GGD en beleid. De kennis en tools helpen je snel op weg om vanuit een duurzame, gezamenlijke visie te werken aan welbevinden. Welbevinden op School is kennispartner van Gezonde School.

Als vereniging aanbieden van hulp

Stichting Praat Erover plaatst gecertificeerde psychische hulpverleners die begaan zijn met jongvolwassenen op studentenverenigingen (gezelligheids- culturele-  en sportverenigingen). Op deze manier krijgen studenten toegang tot toegankelijke gratis psychische hulpverlening zonder wachtrij.

Beter samenwerken

Met Rondom Jong van Trimbosinstituut, NCJ en GGD GHOR Nederland versterk je depressiepreventie op scholen en de ketensamenwerking in je regio rond jongeren. Materialen zijn gratis verkrijgbaar.

Inzetten van universele preventielessen door peers

Kent u jongvolwassenen die nabestaanden zijn van zelfdoding?

Dan kunt u hen wijzen naar www.stilgeweest.nl of www.toenwashetstil.nl. Deze websites bieden informatie en verhalen van jongeren en volwassenen die lotgenoten zijn. Ze behandelen rouw na zelfdoding, zodat nabestaanden zich minder alleen voelen. Uiteindelijk heeft dit een (bewezen) preventieve werking op verdere zelfdodingen.

Inzetten van selectieve preventieprogramma's

Ook kunt u als school bijdragen door een van onderstaande programma’s te implementeren. Sommige programma’s zijn eenvoudiger te implementeren dan anderen. Zo vraagt STORM meer tijd, maar u kunt wel alvast starten met een aantal onderdelen van het programma.

  • STORM is een wetenschappelijk onderbouwde, preventieve aanpak die tot doel heeft een depressie of suïcide bij jongeren vóór te zijn 
  • Geestkracht is gericht op het ondersteunen van jongeren met een psychische kwetsbaarheid
  • MAZL van NCJ richt zich op de jongeren die frequent verzuimen op het MBO

Hulp inkopen en beschikbaar stellen

Als (grote) werkgeversorganisatie kunt u afspraken maken met instanties die laagdrempelige toegang tot psychologen geven. Wanneer een jongvolwassen medewerker mentale problemen ervaart, kan deze laagdrempelige zorg mogelijk voldoende zijn of de wachtlijstperiode tot de reguliere zorg overbruggen. Het kan gaan om specifieke trainingen, zoals examentraining, of individuele begeleiding.

Aansluiten bij de communicatiemiddelen van de doelgroep

Als zorginstelling kunt u bijdragen door aan te sluiten bij de communicatiemiddelen van de doelgroep. Maak bijvoorbeeld gebruik van:

Inzetten van overbrugging van wachttijd

Als iemand met suïcidale gedachten aanklopt voor hulpverlening is er vaak een wachttijd voor de behandeling kan beginnen. Maar het risico van wachten en niets doen is groot.  Als gemeente kunt u helpen de wachttijd te overbruggen door een contract sluiten met de Eigen Kracht Centrale en dit bekend te maken bij zorgprofessionals. De Eigen Kracht Centrale helpt mensen in moeilijke situaties om de eigen regie te pakken door met hun netwerk een plan te maken.

Jongvolwassenen kunnen ook gewezen worden op de WachtVerzachter. Dat is een organisatie die zich inzet voor mensen die in afwachting zijn van psychische hulp. Tot nu toe in Dronten, Utrecht en Lelystad (17+ jaar) en in Kampen en Eindhoven (18- jaar). Zij worden direct gekoppeld aan een ervaringsdeskundige die hun situatie (h)erkent. Jongvolwassenen kunnen meteen aan de slag in een veilige omgeving waarin niets hoeft en alles mag. Daarnaast worden er diverse activiteiten georganiseerd gericht op ontmoeting, ontspanning en verdieping. 

Inzetten van de leidraad: suïcidepreventie jongeren, een netwerkbrede werkwijze in het gehele zorgdomein

Als zorgorganisatie kunt u bijdragen door de ‘leidraad suïcidepreventie jongeren, een netwerkbrede werkwijze’ te implementeren (zowel geldig voor 18- als 18+). U kunt onder andere:

  • Alle professionals een suïcidepreventie training laten volgen en voldoende tijd geven voor reflectie
  • Samen met alle cliënten die kampen met suïcidaliteit een GEZAMENLIJK signaleringsplan en veiligheidsplan maken
  • Naasten actief betrekken
  • In domeinoverstijgende netwerken samenwerken
  • Bij alle cliënten suïcidaliteit inventariseren

Behandeling richten op zowel de suïcidaliteit als de onderliggende problematiek.

Bij de leidraad zijn handreikingen verschenen over:

Bieden van handvatten aan onderwijsinstellingen voor beleid rond suïcidepreventie

Als onderwijsinstelling kunt u bijdragen door te zorgen dat er een suïcidepreventie- en postventieprotocol is. Bekijk de materialen die specifiek zijn ontwikkeld om onderwijsinstellingen hierin te ondersteunen.

Doen van verder onderzoek gericht op het identificeren van de risicogroepen

U kunt bijdragen door zich bewust te zijn van de risicofactoren en extra alert te zijn bij de jongeren en jongvolwassenen die binnen de risicogroep vallen. Welke onderzoeken zijn relevant?

Inzetten van Gatekeepertraining in de organisatie*

U kunt bijdragen door zoveel mogelijk mensen in uw organisatie die contact hebben met jongvolwassenen op te leiden als gatekeeper. Bekijk het trainingsaanbod voor gatekeepers van 113 Zelfmoordpreventie.

Verwijzen naar website voor jonge nabestaanden van zelfdoding

U kunt bijdragen door het gesprek aan te blijven gaan met jongvolwassenen die iemand hebben verloren aan zelfdoding. U kunt ze onder andere verwijzen naar de website Stilgeweest, gericht op jonge nabestaanden van zelfdoding

Versterken en verspreiden van hoopgevende verhalen via (sociale) media

Houd Moed is een online platform voor iedereen die te maken heeft (gehad) met zelfdoding. Het platform publiceert hoopvolle verhalen van mensen die ooit kampte met suïcidaliteit. U kunt bijdragen door Houd Moed te verspreiden onder jongvolwassenen.

Vergroten van vindbaarheid laagdrempelige (online) organisaties

U kunt bijdragen door laagdrempelige organisaties bekend te maken bij jongvolwassen en initiatieven in de regio op te zetten of te ondersteunen.

  • Brainwiki en jongerenhulp online geven een overzicht van laagdrempelige online organisaties, gericht op diverse problemen
  • De inloopalliantie is een samenwerkingsverband van diverse organisaties die een landelijke dekking willen organiseren met laagdrempelige inloopmogelijkheden waar jongeren hun mentale gezondheid kunnen versterken
  • Laagdrempelige contactpunten kunnen ook gericht zijn op alle jongvolwassenen, zoals bijvoorbeeld Campus Uden, of specifiek op jongvolwassenen met suïcidaliteit, zoals bijvoorbeeld Letztalk.Online.
  • Wilt u weten welke initiatieven er in uw gemeente zijn? Neem dan contact op met het wijkteam in uw gemeente

Meedoen aan publiekscampagnes gericht op het doorbreken van het taboe om te praten over zelfdoding

U kunt bijdragen door deze campagnes te verspreiden, bekend te maken of aan te sluiten:

Inzetten van e-learning en online training in gesprek met jongeren/jongvolwassenen*

In de gratis online VraagMaar-training leren deelnemers hoe ze het gesprek met een jongere kunnen voeren over gedachten aan zelfdoding en daarmee mogelijk iemand kunnen helpen. U kunt bijdragen door de training te volgen en te verspreiden. Bijvoorbeeld door ouders van jongvolwassenen en anderen die in contact komen met jongvolwassenen te vragen de training te volgen. 

Voor onderwijsprofessionals, sociaal werkers, etc. die werken met jongeren tussen ongeveer 11 en 18 jaar en ook aandacht willen besteden aan seksuele en genderdiversiteit, is er de e-learning Weet jij hoe het ècht gaat met de jongeren in jouw dagelijkse werk? Uit onderzoek blijkt dat namelijk LHBTI-jongeren veel vaker kampen met depressie dan hun heteroseksuele en cisgender leeftijdsgenoten. 

Vergroten van veiligheid op sociale media

U kunt bijdragen door meer awareness te creëren over de voor- en nadelen van sociale media.

Inzetten van universele preventie'lessen'

U kunt bijdragen door als school, gemeente of (sport)organisatie algemene preventie’lessen’ te geven aan jongeren. Enkele organisaties die dit aanbieden zijn:

  • TestJeLeefstijl.nl is een instrument van de MBO-Raad, dat mbo-studenten helpt om goed voor zichzelf te zorgen. Als onderwijsinstelling kun je online testen inzetten, waarna je er een vervolg aan kunt geven via de Gezonde School aanpak. 
  • Het lespakket Je Brein de Baas is een lespakket voor jongeren van 11 t/m 19 jaar in het voortgezet onderwijs. En gaat over Stress onder controle, Makkelijker Leren en Gelukkig in de groep.
  • YETS zet basketbal in om kwetsbare jongeren van 12 t/m 18 jaar te begeleiden naar een positieve rol in hun gemeenschap. Via drie pijlers: sport, onderwijs en sociale integratie. Om maatschappelijke uitval te voorkomen.
  • De leesinterventie Lief, Liever, Liefst bestaat uit een kant-en-klaar lespakket voor tweede- en derdeklassers van het voortgezet onderwijs. Het pakket zet leerlingen aan het denken over seksuele- en genderdiversiteit, past binnen het vak Nederlands en voldoet aan de kerndoelen ervan.
  • Braive@School geeft universele lessen op scholen over mentale gezondheid. Ook delen zij lessen op instagram
  • Onbesproken heeft diverse podcasts over mentale gezondheid
  • De online grip op je dip cursus biedt handvatten om uit een dip te komen
  • Een programma over sociale media vanuit Kikid
  • Het Trimbosinstituut biedt een overzicht van beschikbare interventies en de effectiviteit. Dit overzicht komt wel uit 2016, waardoor deze niet geheel volledig is. Zie bladzijde 10 en 11
  • Op de site van Gezonde School kunt u interventies selecteren over welbevinden voor jongeren op diverse schooltypes.
  • Het programma ‘Bovenkamer van museum van de geest’ leert jongeren inzicht te krijgen in hun gedachtenpatronen en gevoelens middels digitale games.
  • Het Rots en Water programma richt zich op leerlingen van 9 tot en met 18 jaar op diverse schooltypes. De methode gaat om het bevorderen van een positieve ontwikkeling van sociale en emotionele competenties. Het doel is dat leerlingen zichzelf leren kennen en leren omgaan met de ander op een positieve manier.
  • Strijkplank poëzie nodigt jonge mannen uit om te praten over hun gevoelens. Ze doen dat via voorstellingen en hebben een boek geschreven.
  • De taboedoorbrekende voorstelling ‘Hee, ben je oké?’ voor 16+ gaat over depressie. Aansluitend praat de artiest met jongeren na over hun mentale gezondheid. Samen met een lokale welzijnsorganisatie.

 

Tip: Beantwoord deze vragen als je een interventie kiest:

  • Past de interventie bij ons en onze populatie jongeren/jongvolwassenen?
  • Is de interventie die we inzetten weloverwogen en onderdeel van een integrale aanpak? (zie ook kopje ‘Integraal werken aan welbevinden in het onderwijs’)
  • Bereiken we de juiste jongeren/jongvolwassenen met deze interventie?
  • Is de interventie toegankelijk voor alle jongeren/jongvolwassenen, ook in het geval van een taalbarrière of als er sprake is (geweest) van ingrijpende levensgebeurtenissen?
  • Zijn onze medewerkers bereid om met deze interventie te werken?

    

Meedoen aan publiekscampagnes gericht op algemene mentale thema's, zoals eenzaamheid, geldzorgen, prestatiedruk

U kunt bijdragen door campagnes gericht op jongvolwassenen te verspreiden, bekend te maken of aan te sluiten. Enkele campagnes zijn:

Download het workshopmateriaal

Download het workshopmateriaal

Download het workshopmateriaal

wie ben jij?