Denk je aan zelfdoding?
Heb je nu hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding?

Lees hier het verhaal van:

Marieke Liem

‘Mensen die suïcide plegen, willen hun lijden stoppen.’

Zorgwekkend noemt Marieke Liem de ontwikkeling van het aantal suïcides in Nederland. Een antwoord hierop kan ze nog niet geven. Maar wat nodig is om dit antwoord te vinden weet ze wel: “Problemen in een mensenleven hangen met elkaar samen, daarom moeten onderzoekers verder kijken dan hun eigen vakgebied.”

Zelfdoding is de rode draad in jouw onderzoekswerk. Hoe is die ontstaan?
“Dat begon toen ik promoveerde met een onderzoek naar mensen die iemand doden en daarna een einde aan hun eigen leven maken. Bij het Willem Pompe Instituut in Utrecht deed ik onderzoek naar partnergeweld. Ik weet nog goed dat er een man belde: ‘Ik heb jullie hulp nodig’, zei hij. ‘Mijn broer heeft zijn kinderen en zijn vrouw gedood en daarna een einde aan zijn eigen leven gemaakt. En ik kan niet begrijpen waarom.’ We gingen bij hem langs en zaten in de achtertuin. ‘Ik snap het niet, ik snap het gewoon niet,’ zei hij steeds, terwijl we keken naar de foto’s van zijn broer, schoonzus en neefjes. Het moeilijkst vond ik dat ik hem de antwoorden niet kon geven. Het greep me ook aan dat de man het gevoel had dat hij niet mocht treuren. In de ogen van anderen was hij de broer van een dader.”

 

Wat leerde je door het onderzoek dat je toen ging doen?
Dat je sommige daden van geweld als een vorm van suïcide kunt zien. Een persoon die zichzelf doodt en daarin anderen meeneemt, vertoont suïcidaal gedrag. Nog steeds is het een moord, maar die komt wel in een breder perspectief te staan. Je ziet meer dan alleen een dader die iets slechts heeft gedaan. Suïcidepreventie zou kunnen helpen om dit soort extreme daden te voorkomen.”

 

Ben je het verhaal van de man en zijn broer beter gaan begrijpen?
“Ja. Mensen die suïcide plegen, willen niet zozeer dood, maar hun lijden stoppen. In sommige gevallen nemen ze anderen daarin mee. Ze denken dat ze op die manier de band met hun dierbaren kunnen behouden. Als dat niet in het leven kan, dan maar in de dood.”

 

Hoe kijk jij na vele jaren onderzoek naar suïcide?
“Het belangrijkste is dat suïcide geen op zichzelf staand fenomeen is, maar dat het te maken heeft met andere maatschappelijke problemen. Zoals geweld, drank- en drugsgebruik of schuldenproblematiek. Ik zie gewelddadig gedrag, naar anderen of naar jezelf, als een volksgezondheidprobleem dat we op een gemeenschappelijke manier moeten aanpakken. Het komt vaak voort uit radeloosheid en wanhoop. Daarom is het belangrijk dat we kijken naar de achtergrond van een persoon. Als je weet welke moeilijkheden er in een leven spelen of hebben gespeeld, kun je het gedrag beter begrijpen.”

 

Hoe werkt dat dan, zo’n gemeenschappelijke aanpak?
“We denken nog teveel in silo’s, waarmee ik bedoel dat we vaak niet verder kijken dan ons eigen vakgebied. Ik onderzoek nu hoe we die silo’s kunnen opheffen, waardoor psychologen, criminologen, epidemiologen, antropologen en sociologen meer met elkaar samenwerken. Je beperkt jezelf als je alleen maar kijkt naar de psychologische aanpak van suïcide, of geweld enkel ziet als een crimineel probleem. Problemen in een mensenleven hangen met elkaar samen. We zien bijvoorbeeld dat mensen die suïcide hebben gepleegd vaak eerder in hun leven te maken hebben gehad met geweld.”

 

Wat valt jou op als over zelfdoding in Nederland gaat?
“Dat het zorgwekkend is. Vooral omdat we zien dat problematische gedragingen die vaak samengaan met suïcide verminderen. Zoals geweld, alcoholgebruik en problematisch drugsgebruik. Ik vind het ook zorgwekkend dat er nog steeds een taboe rust op het praten over suïcide. In colleges heb ik het daarover met studenten. Ik wil ze meegeven dat ze altijd doorvragen als ze iemand voor zich krijgen die mogelijk aan zelfdoding denkt. Wat mij verbaast is dat er blijkbaar ergens is geleerd dat we het er niet over mogen hebben. Het is een fabel dat je iemand op ideeën brengt als je erover begint.”

 

Het aantal suïcides stijgt, terwijl de problemen die de kans op suïcide vergroten juist afnemen. Welke verklaring heb je daarvoor?
“Ik kan dat nog niet goed verklaren. Dat is iets wat we nu onderzoeken en waar we ons ook echt hard voor moeten maken. We werken hierin samen met Stichting 113. Daarnaast gaan we nu ook onderzoek doen op basis van huisartsendata, waarbij we kijken naar de relatie tussen suïcidaliteit en eerdere blootstelling aan geweld.”

 

Even terug naar de bespreekbaarheid van suïcide onder studenten. Hoe komt het dat die in jouw ogen achterblijft?
“Ik denk dat dat te maken heeft met angst. Aan de ene kant zijn mensen dus bang dat je iemand juist op ideeën kan brengen. Maar er heerst ook angst voor het gesprek. Wat zeg je en wat vraag je wanneer iemand aan je vertelt dat-ie aan zelfdoding denkt? Veel studenten bij onze universiteit komen vanuit het buitenland hier studeren. Ze hebben hier weinig contacten. Voor hen is het vaak nog lastiger om zich kwetsbaar op te stellen en hun gevoel van eenzaamheid te delen. Dat vertel je niet zomaar aan iemand.”

 

Ze hebben misschien wel mensen om zich heen om, maar het is niet het eerste gespreksonderwerp tijdens de koffiepauze?
“Precies! En verder vind ik dat er een hoge druk op studenten ligt. Ze volgen een studie, moeten er flink bij werken om rond te komen. En dan hebben ze ook nog allerlei sociale verplichtingen en activiteiten naast de studie. We horen vaak dat de prestatiedruk hoog is.  Want alles wat ze doen moet ook nog eens perfect gebeuren.”

 

Wat wil jij bereiken op het gebied van suïcidepreventie?
“Mijn doel is om de onderzoeksaanpak te verbreden. Daar maak ik me echt hard voor. De silo’s die er nu nog zijn wil ik doorbreken. Het is verleidelijk om je te focussen op je eigen werkveld en op microniveau te werken. Maar jongens, laten we nou onze deuren opzetten en meer samenwerken. Er valt ontzettend veel van elkaar te leren.” >

 

Over de Wereld Suïcide Preventie Week

Van 4-10 september 2023 is het Wereld Suïcide Preventie Week. In deze week vragen we extra aandacht voor suïcidepreventie. Dat doen we niet zomaar: in 2022 maakten 1.916 mensen een einde aan hun leven, dat zijn gemiddeld 5 suïcides per dag. Elke zelfdoding raakt ongeveer 135 mensen. Reken maar uit: dat zijn bijna 250.000 mensen, meer dan het aantal inwoners van de stad Eindhoven. Suïcide raakt ons allemaal. Help mee om het aantal suïcides omlaag te krijgen en kijk op www.samenmindersuicide.nl.

wereld suïcide preventie week

4 - 10 september

Inzetten van universele preventielessen door peers

Kent u jongvolwassenen die nabestaanden zijn van zelfdoding?

Dan kunt u hen wijzen naar www.stilgeweest.nl of www.toenwashetstil.nl. Deze websites bieden informatie en verhalen van jongeren en volwassenen die lotgenoten zijn. Ze behandelen rouw na zelfdoding, zodat nabestaanden zich minder alleen voelen. Uiteindelijk heeft dit een (bewezen) preventieve werking op verdere zelfdodingen.

Inzetten van selectieve preventieprogramma's

Ook kunt u als school bijdragen door een van onderstaande programma’s te implementeren. Sommige programma’s zijn eenvoudiger te implementeren dan anderen. Zo vraagt STORM meer tijd, maar u kunt wel alvast starten met een aantal onderdelen van het programma.

  • STORM is een wetenschappelijk onderbouwde, preventieve aanpak die tot doel heeft een depressie of suïcide bij jongeren vóór te zijn 
  • Geestkracht is gericht op het ondersteunen van jongeren met een psychische kwetsbaarheid
  • MAZL van NCJ richt zich op de jongeren die frequent verzuimen op het MBO

Hulp inkopen en beschikbaar stellen

Als (grote) werkgeversorganisatie kunt u afspraken maken met instanties die laagdrempelige toegang tot psychologen geven. Wanneer een jongvolwassen medewerker mentale problemen ervaart, kan deze laagdrempelige zorg mogelijk voldoende zijn of de wachtlijstperiode tot de reguliere zorg overbruggen. Het kan gaan om specifieke trainingen, zoals examentraining, of individuele begeleiding.

Aansluiten bij de communicatiemiddelen van de doelgroep

Als zorginstelling kunt u bijdragen door aan te sluiten bij de communicatiemiddelen van de doelgroep. Maak bijvoorbeeld gebruik van:

Inzetten van overbrugging van wachttijd

Als iemand met suïcidale gedachten aanklopt voor hulpverlening is er vaak een wachttijd voor de behandeling kan beginnen. Maar het risico van wachten en niets doen is groot.  Als gemeente kunt u helpen de wachttijd te overbruggen door een contract sluiten met de Eigen Kracht Centrale en dit bekend te maken bij zorgprofessionals. De Eigen Kracht Centrale helpt mensen in moeilijke situaties om de eigen regie te pakken door met hun netwerk een plan te maken.

Jongvolwassenen kunnen ook gewezen worden op de WachtVerzachter. Dat is een organisatie die zich inzet voor mensen die in afwachting zijn van psychische hulp. Tot nu toe in Dronten, Utrecht en Lelystad (17+ jaar) en in Kampen en Eindhoven (18- jaar). Zij worden direct gekoppeld aan een ervaringsdeskundige die hun situatie (h)erkent. Jongvolwassenen kunnen meteen aan de slag in een veilige omgeving waarin niets hoeft en alles mag. Daarnaast worden er diverse activiteiten georganiseerd gericht op ontmoeting, ontspanning en verdieping. 

Inzetten van de leidraad: suïcidepreventie jongeren, een netwerkbrede werkwijze in het gehele zorgdomein

Als zorgorganisatie kunt u bijdragen door de ‘leidraad suïcidepreventie jongeren, een netwerkbrede werkwijze’ te implementeren (zowel geldig voor 18- als 18+). U kunt onder andere:
  • Alle professionals een suïcidepreventie training laten volgen en voldoende tijd geven voor reflectie
  • Samen met alle cliënten die kampen met suïcidaliteit een GEZAMENLIJK signaleringsplan en veiligheidsplan maken
  • Naasten actief betrekken
  • In domeinoverstijgende netwerken samenwerken
  • Bij alle cliënten suïcidaliteit inventariseren

Behandeling richten op zowel de suïcidaliteit als de onderliggende problematiek. Bij de leidraad zijn handreikingen verschenen over:

Bieden van handvatten aan onderwijsinstellingen voor beleid rond suïcidepreventie

Als onderwijsinstelling kunt u bijdragen door te zorgen dat er een suïcidepreventie- en postventieprotocol is. Bekijk de materialen die specifiek zijn ontwikkeld om onderwijsinstellingen hierin te ondersteunen.

Doen van verder onderzoek gericht op het identificeren van de risicogroepen

U kunt bijdragen door zich bewust te zijn van de risicofactoren en extra alert te zijn bij de jongeren en jongvolwassenen die binnen de risicogroep vallen. Welke onderzoeken zijn relevant?

Inzetten van Gatekeepertraining in de organisatie*

U kunt bijdragen door zoveel mogelijk mensen in uw organisatie die contact hebben met jongvolwassenen op te leiden als gatekeeper. Bekijk het trainingsaanbod voor gatekeepers van 113 Zelfmoordpreventie.

Verwijzen naar website voor jonge nabestaanden van zelfdoding

U kunt bijdragen door het gesprek aan te blijven gaan met jongvolwassenen die iemand hebben verloren aan zelfdoding. U kunt ze onder andere verwijzen naar de website Stilgeweest, gericht op jonge nabestaanden van zelfdoding

Versterken en verspreiden van hoopgevende verhalen via (sociale) media

Houd Moed is een online platform voor iedereen die te maken heeft (gehad) met zelfdoding. Het platform publiceert hoopvolle verhalen van mensen die ooit kampte met suïcidaliteit. U kunt bijdragen door Houd Moed te verspreiden onder jongvolwassenen.

Vergroten van vindbaarheid laagdrempelige (online) organisaties

U kunt bijdragen door laagdrempelige organisaties bekend te maken bij jongvolwassen en initiatieven in de regio op te zetten of te ondersteunen.

  • Brainwiki en jongerenhulp online geven een overzicht van laagdrempelige online organisaties, gericht op diverse problemen
  • De inloopalliantie is een samenwerkingsverband van diverse organisaties die een landelijke dekking willen organiseren met laagdrempelige inloopmogelijkheden waar jongeren hun mentale gezondheid kunnen versterken
  • Laagdrempelige contactpunten kunnen ook gericht zijn op alle jongvolwassenen, zoals bijvoorbeeld Campus Uden, of specifiek op jongvolwassenen met suïcidaliteit, zoals bijvoorbeeld Letztalk.Online.
  • Wilt u weten welke initiatieven er in uw gemeente zijn? Neem dan contact op met het wijkteam in uw gemeente

Meedoen aan publiekscampagnes gericht op het doorbreken van het taboe om te praten over zelfdoding

U kunt bijdragen door deze campagnes te verspreiden, bekend te maken of aan te sluiten:

Inzetten van e-learning en online training in gesprek met jongeren/jongvolwassenen*

In de gratis online VraagMaar-training leren deelnemers hoe ze het gesprek met een jongere kunnen voeren over gedachten aan zelfdoding en daarmee mogelijk iemand kunnen helpen. U kunt bijdragen door de training te volgen en te verspreiden. Bijvoorbeeld door ouders van jongvolwassenen en anderen die in contact komen met jongvolwassenen te vragen de training te volgen. 

Voor onderwijsprofessionals, sociaal werkers, etc. die werken met jongeren tussen ongeveer 11 en 18 jaar en ook aandacht willen besteden aan seksuele en genderdiversiteit, is er de e-learning Weet jij hoe het ècht gaat met de jongeren in jouw dagelijkse werk? Uit onderzoek blijkt dat namelijk LHBTI-jongeren veel vaker kampen met depressie dan hun heteroseksuele en cisgender leeftijdsgenoten. 

Vergroten van veiligheid op sociale media

U kunt bijdragen door meer awareness te creëren over de voor- en nadelen van sociale media.

Inzetten van universele preventielessen

U kunt bijdragen door als school, gemeente of (sport)organisatie algemene preventielessen te geven aan jongeren. Enkele organisaties die dit aanbieden zijn:

  • Het lespakket Je Brein de Baas is een lespakket voor jongeren van 11 t/m 19 jaar in het voortgezet onderwijs. En gaat over Stress onder controle, Makkelijker Leren en Gelukkig in de groep.
  • YETS zet basketbal in om kwetsbare jongeren van 12 t/m 18 jaar te begeleiden naar een positieve rol in hun gemeenschap. Via drie pijlers: sport, onderwijs en sociale integratie. Om maatschappelijke uitval te voorkomen.
  • De leesinterventie Lief, Liever, Liefst bestaat uit een kant-en-klaar lespakket voor tweede- en derdeklassers van het voortgezet onderwijs. Het pakket zet leerlingen aan het denken over seksuele- en genderdiversiteit, past binnen het vak Nederlands en voldoet aan de kerndoelen ervan.
  • Braive@School geeft universele lessen op scholen over mentale gezondheid. Ook delen zij lessen op instagram
  • Onbesproken heeft diverse podcasts over mentale gezondheid
  • De online grip op je dip cursus biedt handvatten om uit een dip te komen
  • Een programma over sociale media vanuit Kikid
  • Het Trimbosinstituut biedt een overzicht van beschikbare interventies en de effectiviteit. Dit overzicht komt wel uit 2016, waardoor deze niet geheel volledig is. Zie bladzijde 10 en 11
  • Op de site van Gezonde School kunt u interventies selecteren over welbevinden voor jongeren op diverse schooltypes.
  • Het programma ‘Bovenkamer van museum van de geest’ leert jongeren inzicht te krijgen in hun gedachtenpatronen en gevoelens middels digitale games.
  • Het Rots en Water programma richt zich op leerlingen van 9 tot en met 18 jaar op diverse schooltypes. De methode gaat om het bevorderen van een positieve ontwikkeling van sociale en emotionele competenties. Het doel is dat leerlingen zichzelf leren kennen en leren omgaan met de ander op een positieve manier.
  • Strijkplank poëzie nodigt jonge mannen uit om te praten over hun gevoelens. Ze doen dat via voorstellingen en hebben een boek geschreven.
  • De taboedoorbrekende voorstelling ‘Hee, ben je oké?’ voor 16+ gaat over depressie. Aansluitend praat de artiest met jongeren na over hun mentale gezondheid. Samen met een lokale welzijnsorganisatie.     

Meedoen aan publiekscampagnes gericht op algemene mentale thema's, zoals eenzaamheid, geldzorgen, prestatiedruk

U kunt bijdragen door campagnes gericht op jongvolwassenen te verspreiden, bekend te maken of aan te sluiten. Enkele campagnes zijn:

Download het workshopmateriaal

Download het workshopmateriaal

Download het workshopmateriaal

wie ben jij?