Denk je aan zelfdoding?
Heb je nu hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding?

Lees hier het verhaal van:

Inge Lucassen

Als hulpverlener wil je mensen helpen, daarom kies je voor dit vak’

Inge Lucassen houdt zich als programmaleider acute psychiatrie veel bezig met suïcidepreventie. De inzet van de toolkit Suïcidepreventie helpt haar en haar collega’s om suïcidaliteit steeds beter te signaleren, diagnosticeren en behandelen. “We gaan voor de beste behandeling en blijven ons daarin continu ontwikkelen.”

Hoe help jij om suïcide te voorkomen?

“Ik werk als programmaleider acute psychiatrie en houd me daarom veel bezig met suïcidepreventie. Als hulpverlener wil je mensen de beste zorg bieden binnen de mogelijkheden die je hebt, daarom kies je voor dit vak. Ik zoek altijd naar hoe ik mijn denken en handelen zo goed mogelijk kan ondersteunen met de juiste wetenschappelijke inzichten. Suïcidaliteit werd voorheen veelal als een symptoom gezien van een psychische stoornis, terwijl wij suïcidaliteit nu vaker zien als de hoofdreden van zorg en dat ook zo diagnosticeren en behandelen. Dat vraagt om een gedegen wetenschappelijk onderbouwde aanpak. Hoe beter we de suïcidaliteit kunnen signaleren, diagnosticeren en behandelen, hoe beter we onze patiënten kunnen helpen.”

 

Jullie werken daarvoor onder andere met de Toolkit Suïcidepreventie.

“Klopt. De toolkit is ontstaan vanuit het Supranet GGZ samenwerkingsverband en ontwikkeld door 113. Het werken met deze toolkit zorgt ervoor dat we allemaal op dezelfde manier suïcidaliteit kunnen uitvragen bij onze patiënten en op basis van deze diagnostiek de juiste interventies kunnen inzetten. Omdat we letterlijk meer tools in handen hebben en omdat we dezelfde interventies gebruiken, is er ook sprake van meer overeenstemming tussen collega’s. Zo kunnen we onze behandeling en werkwijze blijven verbeteren. Daarnaast zorgt de toolkit ervoor dat we risicofactoren sneller kunnen signaleren en beter kunnen inzetten op specifieke doelgroepen, zoals middelbare mannen en homoseksualiteit.”

 

Supranet GGZ staat voor het Suïcide Preventie Actie Netwerk in de GGZ. Binnen Supranet GGZ werken momenteel tien GGZ-instellingen samen om de kwaliteit van zorg voor suïcidale patiënten zichtbaar te maken, te leren wat er beter kan en de zorg waar nodig te verbeteren.

Meer informatie of ook aansluiten? Kijk op www.supranetggz.nl

 

Samen naar minder suïcide: wat is daarvoor nodig?

“Ook in de GGZ is er nog steeds sprake van een stigma. Hierdoor komt het voor dat een patiënt niet wordt doorgestuurd en daardoor niet de juiste behandeling krijgt. Dat is natuurlijk niet wenselijk. Door specialisten op de juiste manier te trainen kunnen we dit voorkomen. Als je weet wat je moet doen, de juiste vragen kan stellen en je hierin bekwaam voelt dan kun je ook goed behandelen. Daarvoor is een goede samenwerking met verschillende ketenpartners erg belangrijk: suïcidaliteit staat nooit op zichzelf. Iemand die suïcidaal is heeft vaak ook psychosociale stress. Deze patiënt heeft niet voldoende baat bij een behandeling vanuit één behandelperspectief. Dan kan ik een psychotherapiebehandeling starten, maar als het huisvestingsprobleem, de financiële problemen of relatie- en gezinsproblemen niet worden aangepakt, dan heeft dat weinig zin, omdat dit de stress en suïcidaliteit in stand kan houden.

 

Wat vind je belangrijk als het over suïcidaliteit gaat?

“Dat het van tijdelijke en dus voorbijgaande aard kan zijn. Denken aan suïcide of suïcide willen plegen, betekent niet dat je daar ook naar moet handelen op dat moment. Je gevoel en gedachten kunnen weer veranderen. Ik wil het daarmee niet kleiner maken, maar wel stilstaan bij het feit dat het gevoel hoort bij een bepaald vaak moeilijk moment in je leven. Je emoties sturen op dat moment je gedachten, terwijl je een tijdje later misschien wel met een hele andere bril naar de situatie kijkt. Wat je denkt of voelt, hoeft niet altijd de waarheid te zijn. Maar: je moet het wel uitspreken, zodat een ander naar je kan luisteren en je mogelijk kan helpen.”

 

Wat is volgens jou nodig om het gesprek over suïcide te kunnen voeren?

“Luister, wees aanwezig en kom niet meteen met een oplossing. Vaak hebben mensen die last hebben van suïcidale gedachten ook last van een schuldgevoel. Ze voelen zich tot last naar hun omgeving en plegen suïcide omdat ze ervan uitgaan dat iedereen beter af is zonder hen. Maar dat zijn hun eigen gedachten en overtuigingen. Die werken vaak net als met de roze olifant in de kamer waar je niet aan mag denken: als je het gevoel hebt dat je er niet aan mag denken, wordt de olifant alleen maar groter en meer aanwezig. Bespreekbaar maken zorgt voor een lichter gevoel en je geeft de ander de ruimte om zijn of haar gevoelens en overtuigingen te toetsen.”

 

Wat wil je meegeven iemand die zich nu eenzaam en radeloos voelt?

“Maak je gedachten bespreekbaar en neem iemand in vertrouwen. Als je er te lang mee rondloopt, heb je het risico om in een tunnelvisie terecht te komen. Dan wordt het steeds ingewikkelder om er zelf uit te komen. Je wil van de nare gevoelens af en je krijgt het idee dat suïcide de enige overgebleven optie is. Misschien kan de ander je helpen om te zoeken naar andere mogelijke oplossingen voor je problemen of misschien kun je gewoon even je hart luchten. Het kan helpen om de tijdelijke aard van de gevoelens te zien en je te realiseren dat je niet altijd hoeft te handelen naar wat je voelt en denkt. Als je iets ingrijpends meemaakt, denk je al snel: ik kom er nooit meer overheen. Maar er zijn hulpverleners die samen met je naasten, je er doorheen kunnen slepen en die jou kunnen helpen om te leren hoe je met de situatie kunt omgaan. Je ziet zelf geen uitweg meer, maar de ander kan naast je staan en je helpen kijken naar de mogelijkheden die er wel zijn. Het wil niet zeggen dat als je zelf de uitweg niet ziet, dat die er ook niet is.”

 

Over de Wereld Suïcide Preventie Week

Van 4-10 september 2023 is het Wereld Suïcide Preventie Week. In deze week vragen we extra aandacht voor suïcidepreventie. Dat doen we niet zomaar: in 2022 maakten 1.916 mensen een einde aan hun leven, dat zijn gemiddeld 5 suïcides per dag. Elke zelfdoding raakt ongeveer 135 mensen. Reken maar uit: dat zijn bijna 250.000 mensen, meer dan het aantal inwoners van de stad Eindhoven. Suïcide raakt ons allemaal. Help mee om het aantal suïcides omlaag te krijgen en kijk op www.samenmindersuicide.nl.

wereld suïcide preventie week

4 - 10 september

Inzetten van universele preventielessen door peers

Kent u jongvolwassenen die nabestaanden zijn van zelfdoding?

Dan kunt u hen wijzen naar www.stilgeweest.nl of www.toenwashetstil.nl. Deze websites bieden informatie en verhalen van jongeren en volwassenen die lotgenoten zijn. Ze behandelen rouw na zelfdoding, zodat nabestaanden zich minder alleen voelen. Uiteindelijk heeft dit een (bewezen) preventieve werking op verdere zelfdodingen.

Inzetten van selectieve preventieprogramma's

Ook kunt u als school bijdragen door een van onderstaande programma’s te implementeren. Sommige programma’s zijn eenvoudiger te implementeren dan anderen. Zo vraagt STORM meer tijd, maar u kunt wel alvast starten met een aantal onderdelen van het programma.

  • STORM is een wetenschappelijk onderbouwde, preventieve aanpak die tot doel heeft een depressie of suïcide bij jongeren vóór te zijn 
  • Geestkracht is gericht op het ondersteunen van jongeren met een psychische kwetsbaarheid
  • MAZL van NCJ richt zich op de jongeren die frequent verzuimen op het MBO

Hulp inkopen en beschikbaar stellen

Als (grote) werkgeversorganisatie kunt u afspraken maken met instanties die laagdrempelige toegang tot psychologen geven. Wanneer een jongvolwassen medewerker mentale problemen ervaart, kan deze laagdrempelige zorg mogelijk voldoende zijn of de wachtlijstperiode tot de reguliere zorg overbruggen. Het kan gaan om specifieke trainingen, zoals examentraining, of individuele begeleiding.

Aansluiten bij de communicatiemiddelen van de doelgroep

Als zorginstelling kunt u bijdragen door aan te sluiten bij de communicatiemiddelen van de doelgroep. Maak bijvoorbeeld gebruik van:

Inzetten van overbrugging van wachttijd

Als iemand met suïcidale gedachten aanklopt voor hulpverlening is er vaak een wachttijd voor de behandeling kan beginnen. Maar het risico van wachten en niets doen is groot.  Als gemeente kunt u helpen de wachttijd te overbruggen door een contract sluiten met de Eigen Kracht Centrale en dit bekend te maken bij zorgprofessionals. De Eigen Kracht Centrale helpt mensen in moeilijke situaties om de eigen regie te pakken door met hun netwerk een plan te maken.

Jongvolwassenen kunnen ook gewezen worden op de WachtVerzachter. Dat is een organisatie die zich inzet voor mensen die in afwachting zijn van psychische hulp. Tot nu toe in Dronten, Utrecht en Lelystad (17+ jaar) en in Kampen en Eindhoven (18- jaar). Zij worden direct gekoppeld aan een ervaringsdeskundige die hun situatie (h)erkent. Jongvolwassenen kunnen meteen aan de slag in een veilige omgeving waarin niets hoeft en alles mag. Daarnaast worden er diverse activiteiten georganiseerd gericht op ontmoeting, ontspanning en verdieping. 

Inzetten van de leidraad: suïcidepreventie jongeren, een netwerkbrede werkwijze in het gehele zorgdomein

Als zorgorganisatie kunt u bijdragen door de ‘leidraad suïcidepreventie jongeren, een netwerkbrede werkwijze’ te implementeren (zowel geldig voor 18- als 18+). U kunt onder andere:

  • Alle professionals een suïcidepreventie training laten volgen en voldoende tijd geven voor reflectie
  • Samen met alle cliënten die kampen met suïcidaliteit een GEZAMENLIJK signaleringsplan en veiligheidsplan maken
  • Naasten actief betrekken
  • In domeinoverstijgende netwerken samenwerken
  • Bij alle cliënten suïcidaliteit inventariseren

Behandeling richten op zowel de suïcidaliteit als de onderliggende problematiek.

Bij de leidraad zijn handreikingen verschenen over:

Bieden van handvatten aan onderwijsinstellingen voor beleid rond suïcidepreventie

Als onderwijsinstelling kunt u bijdragen door te zorgen dat er een suïcidepreventie- en postventieprotocol is. Bekijk de materialen die specifiek zijn ontwikkeld om onderwijsinstellingen hierin te ondersteunen.

Doen van verder onderzoek gericht op het identificeren van de risicogroepen

U kunt bijdragen door zich bewust te zijn van de risicofactoren en extra alert te zijn bij de jongeren en jongvolwassenen die binnen de risicogroep vallen. Welke onderzoeken zijn relevant?

Inzetten van Gatekeepertraining in de organisatie*

U kunt bijdragen door zoveel mogelijk mensen in uw organisatie die contact hebben met jongvolwassenen op te leiden als gatekeeper. Bekijk het trainingsaanbod voor gatekeepers van 113 Zelfmoordpreventie.

Verwijzen naar website voor jonge nabestaanden van zelfdoding

U kunt bijdragen door het gesprek aan te blijven gaan met jongvolwassenen die iemand hebben verloren aan zelfdoding. U kunt ze onder andere verwijzen naar de website Stilgeweest, gericht op jonge nabestaanden van zelfdoding

Versterken en verspreiden van hoopgevende verhalen via (sociale) media

Houd Moed is een online platform voor iedereen die te maken heeft (gehad) met zelfdoding. Het platform publiceert hoopvolle verhalen van mensen die ooit kampte met suïcidaliteit. U kunt bijdragen door Houd Moed te verspreiden onder jongvolwassenen.

Vergroten van vindbaarheid laagdrempelige (online) organisaties

U kunt bijdragen door laagdrempelige organisaties bekend te maken bij jongvolwassen en initiatieven in de regio op te zetten of te ondersteunen.

  • Brainwiki en jongerenhulp online geven een overzicht van laagdrempelige online organisaties, gericht op diverse problemen
  • De inloopalliantie is een samenwerkingsverband van diverse organisaties die een landelijke dekking willen organiseren met laagdrempelige inloopmogelijkheden waar jongeren hun mentale gezondheid kunnen versterken
  • Laagdrempelige contactpunten kunnen ook gericht zijn op alle jongvolwassenen, zoals bijvoorbeeld Campus Uden, of specifiek op jongvolwassenen met suïcidaliteit, zoals bijvoorbeeld Letztalk.Online.
  • Wilt u weten welke initiatieven er in uw gemeente zijn? Neem dan contact op met het wijkteam in uw gemeente

Meedoen aan publiekscampagnes gericht op het doorbreken van het taboe om te praten over zelfdoding

U kunt bijdragen door deze campagnes te verspreiden, bekend te maken of aan te sluiten:

Inzetten van e-learning en online training in gesprek met jongeren/jongvolwassenen*

In de gratis online VraagMaar-training leren deelnemers hoe ze het gesprek met een jongere kunnen voeren over gedachten aan zelfdoding en daarmee mogelijk iemand kunnen helpen. U kunt bijdragen door de training te volgen en te verspreiden. Bijvoorbeeld door ouders van jongvolwassenen en anderen die in contact komen met jongvolwassenen te vragen de training te volgen. 

Voor onderwijsprofessionals, sociaal werkers, etc. die werken met jongeren tussen ongeveer 11 en 18 jaar en ook aandacht willen besteden aan seksuele en genderdiversiteit, is er de e-learning Weet jij hoe het ècht gaat met de jongeren in jouw dagelijkse werk? Uit onderzoek blijkt dat namelijk LHBTI-jongeren veel vaker kampen met depressie dan hun heteroseksuele en cisgender leeftijdsgenoten. 

Vergroten van veiligheid op sociale media

U kunt bijdragen door meer awareness te creëren over de voor- en nadelen van sociale media.

Inzetten van universele preventielessen

U kunt bijdragen door als school, gemeente of (sport)organisatie algemene preventielessen te geven aan jongeren. Enkele organisaties die dit aanbieden zijn:

  • TestJeLeefstijl.nl is een instrument van de MBO-Raad, dat mbo-studenten helpt om goed voor zichzelf te zorgen. Als onderwijsinstelling kun je online testen inzetten, waarna je er een vervolg aan kunt geven via de Gezonde School aanpak. 
  • Het lespakket Je Brein de Baas is een lespakket voor jongeren van 11 t/m 19 jaar in het voortgezet onderwijs. En gaat over Stress onder controle, Makkelijker Leren en Gelukkig in de groep.
  • YETS zet basketbal in om kwetsbare jongeren van 12 t/m 18 jaar te begeleiden naar een positieve rol in hun gemeenschap. Via drie pijlers: sport, onderwijs en sociale integratie. Om maatschappelijke uitval te voorkomen.
  • De leesinterventie Lief, Liever, Liefst bestaat uit een kant-en-klaar lespakket voor tweede- en derdeklassers van het voortgezet onderwijs. Het pakket zet leerlingen aan het denken over seksuele- en genderdiversiteit, past binnen het vak Nederlands en voldoet aan de kerndoelen ervan.
  • Braive@School geeft universele lessen op scholen over mentale gezondheid. Ook delen zij lessen op instagram
  • Onbesproken heeft diverse podcasts over mentale gezondheid
  • De online grip op je dip cursus biedt handvatten om uit een dip te komen
  • Een programma over sociale media vanuit Kikid
  • Het Trimbosinstituut biedt een overzicht van beschikbare interventies en de effectiviteit. Dit overzicht komt wel uit 2016, waardoor deze niet geheel volledig is. Zie bladzijde 10 en 11
  • Op de site van Gezonde School kunt u interventies selecteren over welbevinden voor jongeren op diverse schooltypes.
  • Het programma ‘Bovenkamer van museum van de geest’ leert jongeren inzicht te krijgen in hun gedachtenpatronen en gevoelens middels digitale games.
  • Het Rots en Water programma richt zich op leerlingen van 9 tot en met 18 jaar op diverse schooltypes. De methode gaat om het bevorderen van een positieve ontwikkeling van sociale en emotionele competenties. Het doel is dat leerlingen zichzelf leren kennen en leren omgaan met de ander op een positieve manier.
  • Strijkplank poëzie nodigt jonge mannen uit om te praten over hun gevoelens. Ze doen dat via voorstellingen en hebben een boek geschreven.
  • De taboedoorbrekende voorstelling ‘Hee, ben je oké?’ voor 16+ gaat over depressie. Aansluitend praat de artiest met jongeren na over hun mentale gezondheid. Samen met een lokale welzijnsorganisatie.    

Meedoen aan publiekscampagnes gericht op algemene mentale thema's, zoals eenzaamheid, geldzorgen, prestatiedruk

U kunt bijdragen door campagnes gericht op jongvolwassenen te verspreiden, bekend te maken of aan te sluiten. Enkele campagnes zijn:

Download het workshopmateriaal

Download het workshopmateriaal

Download het workshopmateriaal

wie ben jij?