Denk je aan zelfdoding?
Heb je nu hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding?

Lees hier het verhaal van:

Daniëlle Waarma

‘We moeten elkaar als professionals beter leren vinden om iemand goed te kunnen helpen’

Daniëlle Waarma werkt aan een kennis- en expertisecentrum voor suïcidepreventie binnen de GGZ en pleit voor een bredere aanpak van suïcidepreventie. “Suïcidepreventie is niet alleen van de GGZ, maar van ons allemaal.”

Hoe help jij om suïcide te voorkomen?

“Bij GGZ Eindhoven werk ik als beleidsadviseur aan een nieuw programma voor suïcidepreventie. We zijn een meerjarenprogramma gestart en hebben ons in eerste instantie gefocust op de interne organisatie. Inmiddels zijn we zo’n drie jaar verder en hebben we suïcidepreventie binnen de organisatie beter kunnen borgen. We willen ervoor zorgen dat de kennis niet meer afhankelijk is van specifieke mensen, maar dat het vervlochten is in ons werk en er duidelijke lijnen zijn. Op die manier kunnen we echt verschil maken in de behandeling van onze patiënten.”

 

Je werkte voorheen niet in de GGZ. Hoe was het om ineens zoveel bezig te zijn met suïcidepreventie?

“Wisselend. Als buitenstaander ga je er vanuit dat suïcidepreventie goed is ingebed in de hulpverlening en zeker binnen de GGZ. Ik merkte dat de kennis en expertise op het gebied van suïcidepreventie heel verschillend is en afhankelijk van individuele collega’s. Tegelijkertijd merkte ik dat alle collega’s wel heel betrokken zijn op dit onderwerp. Dat gaf extra motivatie om het thema van aandachtsgebied te laten verschuiven naar primair onderdeel van de werkzaamheden. Maar de meeste motivatie komt uit de verhalen van patiënten zelf, die ik via collega’s hoor. Ik zit niet dagelijks in de behandelkamer of op een afdeling, dus als ik de verhalen wel hoor, hoor je hoe heftig het kan zijn. Het maakt mijn werk tastbaar en benadrukt het belang van die ene patiënt. Uiteindelijk doe je het daarvoor.”

 

Hoe ziet jullie programma er nu uit?

“De komende jaren gaan we verder aan de slag met Centrum SOS, Spreek Over Suïcide. Dit is een team van professionals binnen GGzE die zich onder andere bezighouden met het trainen van collega’s en het verbeteren van de kwaliteit van zorg op het gebied van suïcidaliteit. Een groot deel van hen is daar al jaren mee bezig. Ook consulteren ze bij behandeling van patiënten waar suïcidaliteit een rol speelt. Soms lopen we ook gewoon vast in de behandeling van een patiënt met complexe problematiek en dan helpt het om daar met meerdere collega’s naar te kijken. Het mooiste is dat het menselijke aspect altijd bovenaan blijft staan, bij al mijn collega’s. De betrokkenheid bij écht goede zorg is heel hoog. We hebben vernieuwde aandacht voor het belang van suïcidepreventie binnen onze organisatie voor elkaar weten te krijgen. Nu is de vraag: hoe behandelen we de suïcidaliteit op een goede manier en hoe worden we daar steeds beter in? Vanuit Centrum SOS kunnen wij onze kennis weer delen met de andere organisaties binnen Supranet GGZ.”

 

Jullie zijn ook onderdeel van Supranet GGZ. Hoe komt dat samen?

“Als GGZ Eindhoven zijn we al vanaf het begin onderdeel van Supranet GGZ. In eerste instantie was dat vooral gericht op dataverzameling en het vergelijken van de informatie van de verschillende aangesloten partijen. Ook zijn we altijd bezig met het implementeren van nieuwe wetenschappelijke inzichten. Toch was het soms best lastig om te zien wat de toegevoegde waarde van het samenwerkingsverband was en kostte het tijd om het samenwerkingsverband goed te doorgronden. Inmiddels hebben we een doorstart gehad als lerend netwerk. De focus ligt niet meer alleen op de dataverzameling, maar ook op het delen van best practices. Niet alleen de basis, maar juist de vervolgstappen en de verdieping. En ook hier blijven we kijken naar de juiste mensen op de juiste plek. Dat sluit goed aan bij de ontwikkeling die we als organisatie maken op het gebied van suïcidepreventie. We worden er samen beter van als we de kennis bundelen en ons gezamenlijk ontwikkelen.”

 

Supranet GGZ staat voor het Suïcide Preventie Actie Netwerk in de GGZ. Binnen Supranet GGZ werken momenteel tien GGZ-instellingen samen om de kwaliteit van zorg voor suïcidale patiënten zichtbaar te maken, te leren wat er beter kan en de zorg waar nodig te verbeteren.

Meer informatie of ook aansluiten? Kijk op www.supranetggz.nl

 

Wat is volgens jou nodig om het gesprek over suïcide te kunnen voeren?

“Je komt, ook in de GGZ, nog steeds weleens oude ideeën of overtuigingen tegen. De meest hardnekkige is toch wel ‘maar straks breng ik iemand op ideeën door te praten over suïcide’. Om met elkaar in gesprek te kunnen gaan, is het belangrijk om die overtuiging goed te kunnen weerleggen. Onderzoek geeft duidelijk aan dat het gesprek juist een middel kan zijn om tot meer openheid in de behandeling te komen. Ook in een persoonlijk gesprek probeer ik open te zijn en iemand te durven vragen naar suïcidale gedachten. Dat contact staat voorop in onze trainingen. En contact maken kunnen we allemaal. Het belangrijkste is om iemand open en als mens te benaderen.”

 

Wat wil je meegeven aan professionals die ook met suïcidepreventie aan de slag willen?

“Het zou eigenlijk niet moeten uitmaken waar iemand die suïcidaal is, aanklopt. In de ideale wereld, weten we elkaar als professionals goed te vinden om iemand op de juiste manier te helpen. Als er sprake is van grote schulden en dat is de kern van het probleem, laten we dan daar beginnen. Niet iedereen zit per definitie op de juiste plek binnen de specialistische GGZ. Suïcidepreventie is niet alleen van de GGZ, maar van ons allemaal. Iedereen kan daar een rol in spelen, van de buurman of geliefde tot talloze verschillende professionals. Dat vraagt om professionele samenwerking, niet alleen op het gebied van psychische problemen.”

 

Over de Wereld Suïcide Preventie Week

Van 4-10 september 2023 is het Wereld Suïcide Preventie Week. In deze week vragen we extra aandacht voor suïcidepreventie. Dat doen we niet zomaar: in 2022 maakten 1.916 mensen een einde aan hun leven, dat zijn gemiddeld 5 suïcides per dag. Elke zelfdoding raakt ongeveer 135 mensen. Reken maar uit: dat zijn bijna 250.000 mensen, meer dan het aantal inwoners van de stad Eindhoven. Suïcide raakt ons allemaal. Help mee om het aantal suïcides omlaag te krijgen en kijk op www.samenmindersuicide.nl.

wereld suïcide preventie week

4 - 10 september

Inzetten van universele preventielessen door peers

Kent u jongvolwassenen die nabestaanden zijn van zelfdoding?

Dan kunt u hen wijzen naar www.stilgeweest.nl of www.toenwashetstil.nl. Deze websites bieden informatie en verhalen van jongeren en volwassenen die lotgenoten zijn. Ze behandelen rouw na zelfdoding, zodat nabestaanden zich minder alleen voelen. Uiteindelijk heeft dit een (bewezen) preventieve werking op verdere zelfdodingen.

Inzetten van selectieve preventieprogramma's

Ook kunt u als school bijdragen door een van onderstaande programma’s te implementeren. Sommige programma’s zijn eenvoudiger te implementeren dan anderen. Zo vraagt STORM meer tijd, maar u kunt wel alvast starten met een aantal onderdelen van het programma.

  • STORM is een wetenschappelijk onderbouwde, preventieve aanpak die tot doel heeft een depressie of suïcide bij jongeren vóór te zijn 
  • Geestkracht is gericht op het ondersteunen van jongeren met een psychische kwetsbaarheid
  • MAZL van NCJ richt zich op de jongeren die frequent verzuimen op het MBO

Hulp inkopen en beschikbaar stellen

Als (grote) werkgeversorganisatie kunt u afspraken maken met instanties die laagdrempelige toegang tot psychologen geven. Wanneer een jongvolwassen medewerker mentale problemen ervaart, kan deze laagdrempelige zorg mogelijk voldoende zijn of de wachtlijstperiode tot de reguliere zorg overbruggen. Het kan gaan om specifieke trainingen, zoals examentraining, of individuele begeleiding.

Aansluiten bij de communicatiemiddelen van de doelgroep

Als zorginstelling kunt u bijdragen door aan te sluiten bij de communicatiemiddelen van de doelgroep. Maak bijvoorbeeld gebruik van:

Inzetten van overbrugging van wachttijd

Als iemand met suïcidale gedachten aanklopt voor hulpverlening is er vaak een wachttijd voor de behandeling kan beginnen. Maar het risico van wachten en niets doen is groot.  Als gemeente kunt u helpen de wachttijd te overbruggen door een contract sluiten met de Eigen Kracht Centrale en dit bekend te maken bij zorgprofessionals. De Eigen Kracht Centrale helpt mensen in moeilijke situaties om de eigen regie te pakken door met hun netwerk een plan te maken.

Jongvolwassenen kunnen ook gewezen worden op de WachtVerzachter. Dat is een organisatie die zich inzet voor mensen die in afwachting zijn van psychische hulp. Tot nu toe in Dronten, Utrecht en Lelystad (17+ jaar) en in Kampen en Eindhoven (18- jaar). Zij worden direct gekoppeld aan een ervaringsdeskundige die hun situatie (h)erkent. Jongvolwassenen kunnen meteen aan de slag in een veilige omgeving waarin niets hoeft en alles mag. Daarnaast worden er diverse activiteiten georganiseerd gericht op ontmoeting, ontspanning en verdieping. 

Inzetten van de leidraad: suïcidepreventie jongeren, een netwerkbrede werkwijze in het gehele zorgdomein

Als zorgorganisatie kunt u bijdragen door de ‘leidraad suïcidepreventie jongeren, een netwerkbrede werkwijze’ te implementeren (zowel geldig voor 18- als 18+). U kunt onder andere:

  • Alle professionals een suïcidepreventie training laten volgen en voldoende tijd geven voor reflectie
  • Samen met alle cliënten die kampen met suïcidaliteit een GEZAMENLIJK signaleringsplan en veiligheidsplan maken
  • Naasten actief betrekken
  • In domeinoverstijgende netwerken samenwerken
  • Bij alle cliënten suïcidaliteit inventariseren

Behandeling richten op zowel de suïcidaliteit als de onderliggende problematiek.

Bij de leidraad zijn handreikingen verschenen over:

Bieden van handvatten aan onderwijsinstellingen voor beleid rond suïcidepreventie

Als onderwijsinstelling kunt u bijdragen door te zorgen dat er een suïcidepreventie- en postventieprotocol is. Bekijk de materialen die specifiek zijn ontwikkeld om onderwijsinstellingen hierin te ondersteunen.

Doen van verder onderzoek gericht op het identificeren van de risicogroepen

U kunt bijdragen door zich bewust te zijn van de risicofactoren en extra alert te zijn bij de jongeren en jongvolwassenen die binnen de risicogroep vallen. Welke onderzoeken zijn relevant?

Inzetten van Gatekeepertraining in de organisatie*

U kunt bijdragen door zoveel mogelijk mensen in uw organisatie die contact hebben met jongvolwassenen op te leiden als gatekeeper. Bekijk het trainingsaanbod voor gatekeepers van 113 Zelfmoordpreventie.

Verwijzen naar website voor jonge nabestaanden van zelfdoding

U kunt bijdragen door het gesprek aan te blijven gaan met jongvolwassenen die iemand hebben verloren aan zelfdoding. U kunt ze onder andere verwijzen naar de website Stilgeweest, gericht op jonge nabestaanden van zelfdoding

Versterken en verspreiden van hoopgevende verhalen via (sociale) media

Houd Moed is een online platform voor iedereen die te maken heeft (gehad) met zelfdoding. Het platform publiceert hoopvolle verhalen van mensen die ooit kampte met suïcidaliteit. U kunt bijdragen door Houd Moed te verspreiden onder jongvolwassenen.

Vergroten van vindbaarheid laagdrempelige (online) organisaties

U kunt bijdragen door laagdrempelige organisaties bekend te maken bij jongvolwassen en initiatieven in de regio op te zetten of te ondersteunen.

  • Brainwiki en jongerenhulp online geven een overzicht van laagdrempelige online organisaties, gericht op diverse problemen
  • De inloopalliantie is een samenwerkingsverband van diverse organisaties die een landelijke dekking willen organiseren met laagdrempelige inloopmogelijkheden waar jongeren hun mentale gezondheid kunnen versterken
  • Laagdrempelige contactpunten kunnen ook gericht zijn op alle jongvolwassenen, zoals bijvoorbeeld Campus Uden, of specifiek op jongvolwassenen met suïcidaliteit, zoals bijvoorbeeld Letztalk.Online.
  • Wilt u weten welke initiatieven er in uw gemeente zijn? Neem dan contact op met het wijkteam in uw gemeente

Meedoen aan publiekscampagnes gericht op het doorbreken van het taboe om te praten over zelfdoding

U kunt bijdragen door deze campagnes te verspreiden, bekend te maken of aan te sluiten:

Inzetten van e-learning en online training in gesprek met jongeren/jongvolwassenen*

In de gratis online VraagMaar-training leren deelnemers hoe ze het gesprek met een jongere kunnen voeren over gedachten aan zelfdoding en daarmee mogelijk iemand kunnen helpen. U kunt bijdragen door de training te volgen en te verspreiden. Bijvoorbeeld door ouders van jongvolwassenen en anderen die in contact komen met jongvolwassenen te vragen de training te volgen. 

Voor onderwijsprofessionals, sociaal werkers, etc. die werken met jongeren tussen ongeveer 11 en 18 jaar en ook aandacht willen besteden aan seksuele en genderdiversiteit, is er de e-learning Weet jij hoe het ècht gaat met de jongeren in jouw dagelijkse werk? Uit onderzoek blijkt dat namelijk LHBTI-jongeren veel vaker kampen met depressie dan hun heteroseksuele en cisgender leeftijdsgenoten. 

Vergroten van veiligheid op sociale media

U kunt bijdragen door meer awareness te creëren over de voor- en nadelen van sociale media.

Inzetten van universele preventielessen

U kunt bijdragen door als school, gemeente of (sport)organisatie algemene preventielessen te geven aan jongeren. Enkele organisaties die dit aanbieden zijn:

  • TestJeLeefstijl.nl is een instrument van de MBO-Raad, dat mbo-studenten helpt om goed voor zichzelf te zorgen. Als onderwijsinstelling kun je online testen inzetten, waarna je er een vervolg aan kunt geven via de Gezonde School aanpak. 
  • Het lespakket Je Brein de Baas is een lespakket voor jongeren van 11 t/m 19 jaar in het voortgezet onderwijs. En gaat over Stress onder controle, Makkelijker Leren en Gelukkig in de groep.
  • YETS zet basketbal in om kwetsbare jongeren van 12 t/m 18 jaar te begeleiden naar een positieve rol in hun gemeenschap. Via drie pijlers: sport, onderwijs en sociale integratie. Om maatschappelijke uitval te voorkomen.
  • De leesinterventie Lief, Liever, Liefst bestaat uit een kant-en-klaar lespakket voor tweede- en derdeklassers van het voortgezet onderwijs. Het pakket zet leerlingen aan het denken over seksuele- en genderdiversiteit, past binnen het vak Nederlands en voldoet aan de kerndoelen ervan.
  • Braive@School geeft universele lessen op scholen over mentale gezondheid. Ook delen zij lessen op instagram
  • Onbesproken heeft diverse podcasts over mentale gezondheid
  • De online grip op je dip cursus biedt handvatten om uit een dip te komen
  • Een programma over sociale media vanuit Kikid
  • Het Trimbosinstituut biedt een overzicht van beschikbare interventies en de effectiviteit. Dit overzicht komt wel uit 2016, waardoor deze niet geheel volledig is. Zie bladzijde 10 en 11
  • Op de site van Gezonde School kunt u interventies selecteren over welbevinden voor jongeren op diverse schooltypes.
  • Het programma ‘Bovenkamer van museum van de geest’ leert jongeren inzicht te krijgen in hun gedachtenpatronen en gevoelens middels digitale games.
  • Het Rots en Water programma richt zich op leerlingen van 9 tot en met 18 jaar op diverse schooltypes. De methode gaat om het bevorderen van een positieve ontwikkeling van sociale en emotionele competenties. Het doel is dat leerlingen zichzelf leren kennen en leren omgaan met de ander op een positieve manier.
  • Strijkplank poëzie nodigt jonge mannen uit om te praten over hun gevoelens. Ze doen dat via voorstellingen en hebben een boek geschreven.
  • De taboedoorbrekende voorstelling ‘Hee, ben je oké?’ voor 16+ gaat over depressie. Aansluitend praat de artiest met jongeren na over hun mentale gezondheid. Samen met een lokale welzijnsorganisatie.    

Meedoen aan publiekscampagnes gericht op algemene mentale thema's, zoals eenzaamheid, geldzorgen, prestatiedruk

U kunt bijdragen door campagnes gericht op jongvolwassenen te verspreiden, bekend te maken of aan te sluiten. Enkele campagnes zijn:

Download het workshopmateriaal

Download het workshopmateriaal

Download het workshopmateriaal

wie ben jij?